Hartafwijkingen
Een hart- of vaatziekte is een ziekte aan hart of bloedvaten. Algemene (leefstijl)factoren zoals hoog cholesterol, hoge bloeddruk, suikerziekte, weinig bewegen, overgewicht en overmatig alcoholgebruik spelen een belangrijke rol bij het ontstaan.
| Risicofactoren hart- en vaatziekten | |
|---|---|
| Ongezonde leefstijl, aanleg en omgevingsinvloed | Roken, hoge bloeddruk, te hoog cholesterolgehalte, overgewicht, suikerziekte, langdurige stress, overmatig alcoholgebruik, te weinig bewegen |
| Leeftijd | Risicofactor(en) neemt toe met de leeftijd |
| Geslacht | Voor vrouwen is tot de overgang het risico lager dan bij mannen door vrouwelijke hormonen. |
| Erfelijke aanleg | Hoger risico wanneer vader, moeder, broer of zus voor het 60ste jaar een hart- of vaataandoening kreeg. |
In dit Topdossier beschrijven we enkele veel voorkomende hart- en vaataandoeningen. Voor uitgebreidere informatie: bestel de Dr. Yep Jaargids 2012.
Hartaandoeningen
| Angina pectoris (pijn op de borst/hartkramp) | |
|---|---|
| Omschrijving: (tijdelijk) zuurstoftekort hartspier door vernauwing van een kransslagader. Tijdig ingrijpen kan blijvende hartschade (hartinfarct) voorkomen. Klachten ontstaan wanneer de kransslagader >50% is vernauwd. Kransslagaderverkalking: vernauwing kransslagader door neerslag van bloedstolseltjes, cholesterol en/of kalk, zogenaamde plaque. | |
| Klachten | Wat te doen |
| Stabiele Angina Pectoris: Typische, drukkende pijn midden op de borst, eventueel uitstralend naar kaken, armen, polsen, rug of schouderbladen. Aanvalsgewijze klachten(5-15 minuten), bij inspanning, heftige emoties, na zware maaltijd of bij overgang van warmte naar koude. | Klachten verdwijnen bij rust of bij gebruik van nitraten (‘spray of tabletje onder de tong’). Dringende medische hulp is vereist wanneer: -Aanvallen vaker voorkomen -Aanvallen langer duren en pijnlijker zijn dan normaal -Medicijnen geen of onvoldoende effect hebben |
| Onstabiele Angina Pectoris (dreigend hartinfarct): Typische, drukkende pijn midden op de borst, eventueel uitstralend naar kaken, armen, polsen, rug of schouderbladen. Klachten ontstaan zonder directe aanleiding en gaan niet vanzelf over. Let op: Bij vrouwen kunnen klachten vager zijn en b.v. gepaard gaan met langdurige vermoeidheid! |
Direct medische hulp inroepen wanneer: -Pijn in rust langer dan 5 minuten |
| (Vervolg)behandeling | |
| Medicijnen, dotteren, Bypass operatie, aanpassen leefstijl | Zie voor uitgebreide informatie de Dr. Yep Jaargids 2012 |
Hartinfarct
| Omschrijving: volledige afsluiting van kransslagader door bloedstolseltje, via een scheurtje in de slagaderwand. Het achterliggende gebied krijgt dan onvoldoende zuurstof. Daardoor sterft een deel van de hartspier af. | ||
| Klachten N.B.: Soms is er een stil hartinfarct zonder (duidelijke) pijnklachten (vaker voor bij patiënten met suikerziekte en hogere leeftijd). |
||
| Algemene klachten | Extra klachten bij vrouwen (voorafgaand aan hartinfarct) | |
|---|---|---|
| Beklemmende, drukkende of benauwende pijn midden op de borst of iets naar links. Uitstralende pijn naar onderkaak, armen, polsen of rug. Pijn duurt ook in rust langer dan 5 minuten. Zweten, misselijkheid, onrustig gevoel of angst. Medicijnen (nitraten) helpen onvoldoende. |
Kortademigheid, ongewone moeheid, slecht slapen | |
| Handelen en (vervolg)behandeling | ||
|
Bij acute klachten: bel direct 112! |
Direct na aankomst in het ziekenhuis: |
Mogelijkheden vervolgbehandeling Medicijnen, dotterbehandeling om eventuele restvernauwing(en) op te heffen, bypassoperatie, hartrevalidatie, aanpassen leefstijl. Zie de Dr. Yep Jaargids 2012 |
Hartklepaandoening
| Omschrijving: een hartklep functioneert niet goed als gevolg van vernauwing of lekkage, waardoor het hart minder goed kan pompen. Schade kan ontstaan en in ernstiger gevallen hartfalen (verminderd pompen). | ||
| Mogelijke oorzaken | Klachten (afhankelijk van de ernst) | Behandeling |
|---|---|---|
|
Aangeboren afwijking: vergroeiing of afwijking van de klep Ontsteking: o.a. als gevolg van (acuut) reuma en bacteriële infecties. Ouderdom: door verkalking |
Kortademigheid, pijn op de borst, onregelmatige hartslag, vermoeidheid, duizeligheid bij inspanning. N.B. vaak zijn er (nog) geen merkbare klachten. |
Controle door de specialist: zonder klachten of afwijkingen zonder gevolgen. Medicijnen: bij milde klachten. Ballondilatatie (via de lies): verwijding door ballon bij vernauwing, meestal op (zeer) jonge leeftijd, of als een hartklepoperatie niet mogelijk is bij hoge leeftijd of bijkomende ziekten. Hartklepoperatie (reparatie of vervanging van de hartklep): bij ernstige hartklepaandoening. |
Hartritmestoornissen
| Omschrijving: afwijkende hartslag. Dit is niet altijd ernstig en hoeft niet altijd behandeld te worden. Soorten ritmestoornissen: -te snelle hartslag (> 100/minuut) -te langzame hartslag (< 50/minuut) -onregelmatige hartslag |
|||
| Meest voorkomende hartritme-stoornissen | Klachten (vaak afwezig) | Kan gevolg zijn van | Behandeling |
|---|---|---|---|
| Boezemfibrilleren: Zwakke, snelle en onregelmatige samentrekkingen van de hartboezems, daardoor kan zich daarin een bloedstolsel vormen. |
Trillend gevoel in de borst, moeheid, bonkend hart in de borst of keel, afwisselend hard en zacht kloppen, duizeligheid, licht gevoel in het hoofd | Bestaande hartafwijking/ hartfalen, hoge bloeddruk, ouderdom, overmatig alcoholgebruik, overmatig cafeïnegebruik, roken, drugsgebruik (cocaïne, Amfetaminen, pepmiddelen) |
Medicijnen (ritme herstellen en vaak bloedverdunners) |
| Kamerfibrilleren (Ventrikelfibrilleren): Zwakke, snelle en onregelmatige samentrekkingen van de hartkamers, onafhankelijk van de boezems. Bloedsomloop stopt, er is een hartstilstand. |
Duizeligheid Als behandeling uitblijft: Bewustzijnsverlies, insulten, ademstilstand, overlijden |
Hartinfarct, ernstig hartfalen, ernstige hartklep-aandoeningen, zeldzamer ziekten van de hartspier |
Onmiddellijke reanimatie (binnen 3-5 minuten), bij verhoogd risico implantatie van Inwendige Cardioverter Defribillator (ICD) |
Cardiomyopathie
| Omschrijving: verzamelnaam voor aandoeningen van de hartspier. Chronische aandoening. | |
| Klachten(soms geen klachten) | Oorzaak |
|---|---|
| Moe en futloos, benauwdheid, onregelmatige of te snelle hartslag, vocht vasthouden, zwaarder worden bij normaal eetpatroon, verminderde eetlust, vol gevoel of misselijkheid, niet plat kunnen liggen of slapen, ’s nachts vaak plassen, pijn op de borst, licht in het hoofd, duizeligheid, flauwvallen | Erfelijke aanleg, langdurige schadelijke invloeden op de hartspier (zoals hoge bloeddruk, vernauwing kransslagaders, hartritmestoornissen), infectie van de hartspier, giftige invloed medicijnen, alcohol of drugs, afwijking aan de hartkleppen, andere ziekten (zoals diabetes, schildklier- of stofwisselingsziekten) |
| Behandeling: de ziekte is (meestal) niet te genezen. Behandeling richt zich op vermindering van de klachten. Onderliggende ziekte behandelen. | |
Hartfalen
| Omschrijving: het hart pompt te weinig bloed rond | |
| Meest voorkomende oorzaken | Klachten |
|---|---|
| Hartinfarct, hoge bloeddruk, hartklepaandoeningen, hartritmestoornis, hartspierziekte | Vermoeidheid, kortademigheid (vooral bij inspanning), opgezette benen en enkels, koude handen en voeten, opgeblazen gevoel en een moeilijke stoelgang, verminderde eetlust en toch zwaarder worden, prikkelhoest (vooral bij plat liggen), onrustig slapen, ’s nachts vaak plassen, vergeetachtigheid, gebrek aan concentratie |
Enkele andere aandoeningen
| Meest voorkomende oorzaken | Klachten |
|---|---|
| Korte steken op de borst die niet het gevolg zijn van inspanning | Meestal geen sprake van hartklachten. Maak altijd een afspraak met de huisarts. |
| Bacteriële endocarditis: ontsteking van de binnenwand van het hart en/of de hartklep(pen). | Verhoogd risico bij: - eerdere bacteriële endocarditis - (kunst)hartklep of donorhart - bepaalde aangeboren hartafwijkingen |
Vaataandoeningen
Aneurysma
| Omschrijving: Een aneurysma is een langzaam groeiende plaatselijke verwijding van een slagader of een hartkamer. Een aneurysma komt voor bij mensen met slagaderverkalking en hoge bloeddruk.. Scheuren van een aneurysma kan dodelijk zijn: een aneurysma kan voorkomen in de buik/borstslagader (aorta), het been of de arm en de hersenen. | |
| Klachten | Oorzaak |
|---|---|
| Een aneurysma geeft meestal geen klachten en wordt dan bij toeval ontdekt bij medisch onderzoek. Soms: - Vage buik- of rugpijn - Rugpijn bij een groot aneurysma tegen de wervelkolom aan - Koude, doof aanvoelende voeten of tenen Bij scheuren van een buik/borst aneurysma: acute klachten als hevige pijn in de buik, flanken of de rug. De patiënt is ziek, bleek, transpireert en is duizelig. Bij een aneurysma in de hersenen kunnen verlammingsverschijnselen optreden (zie index CVA). Er is sprake van een acute situatie: bel 112! |
- Zwakke plek in de slagader - Erfelijke aandoeningen - Zware klap, bijvoorbeeld na een auto-ongeval Risicofactoren voor het ontstaan van atherosclerose en aneurysma’s: - roken - hoge bloeddruk - overgewicht |
| behandeling | |
| Medicijnen | Bloeddrukverlagend: o.a. bètablokkers, calciumantagonisten |
| Regelmatige controle | Controles grootte en groei van het aneurysma |
| Gezonde leefstijl | Stoppen met roken, voorkom overgewicht, voldoende bewegen (in overleg met de specialist), gezonde vet –en zoutarme voeding |
| Operatieve ingrepen: Bij borst/buik aneurysma met doorsnede vanaf 5,5 tot 6 cm, bij snelle groei van het aneurysma, bij erfelijke bindweefselaandoening al bij een doorsnede > 4,5 tot 5 cm |
Plaatsen van een kunststofprothese in de aorta via de lies: is afhankelijk van de toegang via de liesvaten, de omvang en de plek van het aneurysma) en van de conditie van de patiënt. Broekprothese: plaatsen van kunststofprothese bij de afsplitsing van de slagaderen naar de benen. |
Trombose en trombo-embolie
| Trombose: bloedstolsel dat een (slag)ader geheel of gedeeltelijk afsluit. Dit gaat over trombose in aderen. Zie ook de Index spataderen. Trombose ontstaat meestal in de diep gelegen aderen in benen of bekken. | ||||
| Klachten | Oorzaken | Behandeling | ||
|---|---|---|---|---|
| Trombose in het been: Been is warm, soms roodpaars, strakke en glanzende huid, opgezette aders, pijn bij lopen. Trombose in de arm: Gezwollen hand en arm, krachteloosheid |
Langdurig onbeweeglijk zijn van een arm of been (bijvoorbeeld door gips), overgewicht, ouderdom, operaties onder algehele verdoving, zwangerschap en kraambed, ernstige ziektes (gevorderd kanker of infecties), aangeboren afwijkingen stollingssysteem |
Gericht op verminderen en voorkomen van uitbreiding van de trombose. -Antistollings-middelen -Elastische kous -Preventie (na 1x trombose verhoogd risico op herhaling): Bewegen, houdingsadviezen, stoppen met roken, gezond eten |
||
| Trombo-Embolie | ||||
| Trombo-embolie: een bloedstolsel, of stukje daarvan, komt via de bloedbaan in een kleiner bloedvat waar het vastloopt. | ||||
| Klachten: een kleine embolie geeft weinig tot geen klachten. Bij een grote embolie kunnen wel klachten optreden. Deze zijn afhankelijk van welk orgaan te weinig bloed ontvangt. | ||||
| Long | Buik | Nier | Oog (netvlies) | Been |
| Kortademigheid, pijn bij (diep) ademhalen, ophoesten van bloed | Hevige buikpijn, braken, diarree | Pijn in de zij en onderin de rug (flanken), bloed in de urine | Plotselinge blindheid | Pijn in voeten of kuiten, tenen zien bleek of blauwachtig, soms gevoelloosheid voeten/kuiten |
| behandelingmogelijkheden trombo-embolie | ||||
| Medicijnen | Anticoagulantia (tegengaan bloedstolling) Thrombolytica (oplossen bloedstolsels) | |||
| Intra-arteriële trombolyse | Met een dunne buis (catheter) in de slagader ter plaatse stolsel oplossen | |||
| Chirurgische behandeling | Verwijdering van de trombo-embolie door operatie | |||
Etalagebenen (claudicatio intermittens)
| Omschrijving: vernauwing van de beenslagaders door slagaderverkalking, etalagebenen (patiënten staan vaak voor een etalage om de klachten voorbij te doen gaan). Artsen zeggen: perifeer arterieel vaatlijden (PAV). | |
| Klachten | Behandeling |
|---|---|
| Krampachtige pijn kuit, bovenbenen of bilspieren na eindje lopen. Pijn verdwijnt na paar minuten rust. Andere klachten: koude voeten, mindere vetlaag in de benen, verdwijnen haargroei op voeten en tenen, verdikking teennagels (kalknagels), langzamere groei nagels, verminderd gevoel voeten/benen Bij ernstige vernauwingen: Pijnklachten treden al op na enkele meters lopen of in rust (’s nachts in bed), niet genezende wonden, afsterven van deel van teen of voet |
-leefstijlaanpassingen (veel lichaamsbeweging, stoppen met roken e.d.), behandeling risicofactoren (zie onder risicofactoren) -voorkomen verdere vernauwing met medicijnen -vernauwingen opheffen door middel van: Dotterbehandeling, bypassoperatie bloedvat(en) |
| Overige vaataandoeningen: Spataders (zie index spataderen/varices) Vernauwing van de halsslagaders (zie index beroerte/CVA) |
|
Hartafwijkingen wordt behandeld in 137 ziekenhuizen onder het specialisme Cardiologie.
Dr Yep heeft deze aandoening uitgebreid behandeld in de jaargids van 2011. Alles weten? Klik hier om de gids direct te bestellen!
